ISTOČNA ILIDŽA: INKLUZIVNIM POLITIKAMA DO VEĆEG BROJA RADNIH MJESTA ZA ŽENE
Piše: Slađan Tomić
Photo: Vlado Cubak
Slobodanka Veselinović iz Istočne Ilidže na svega 200 metara plodne zemlje, pod dva plastenika, tokom jedne sezone uzgoji hiljade sadnica povrća i balkonskog cvijeća. Organske proizvode prodaje direktno sa kućnog praga, i sve se, kako kaže, proda prije nego što sazri novo.
„Ljudi zovu, traže da im ostavim, neki se i naljute jer nemam dovoljno. Proda se sve“, priča Slobodanka sa osmijehom.
Slobodanka je ponosna vlasnica dva plastenika, kaže da bez pomoći opštine ne bi mogla nabaviti nijedan
Kvalitet kojim se ponosi i cijena koju smatra poštenom učinili su da se njeni proizvodi traže više nego što ih može uzgojiti. Danas uzgaja papriku, paradajz, patlidžan, kupus i drugo sezonsko povrće. Iako u penziji, dodatna zarada iz plastenika dovoljna je da doprinese kućnom budžetu.
Godišnje proizvede hiljade sadnica balkonskog cvijeća i povrća
Početak, priča nam, nije bio nimalo lak. Plastenik je bio skup i za njen budžet prevelika investicija za koju je mislila da je neće uspjeti realizovati, ali ga je uspjela nabaviti uz minimalnu doplatu. Većinu, tačnije 70%, je finansirala Opština kroz Projekat seoskog preduzetništva i poljoprivrede, uz primarnu podršku Međunarodnog fonda za poljoprivredni razvoj (IFAD).
Photo: Vlado Cubak
Slobodanka Veselinović iz Istočne Ilidže na svega 200 metara plodne zemlje, pod dva plastenika, tokom jedne sezone uzgoji hiljade sadnica povrća i balkonskog cvijeća. Organske proizvode prodaje direktno sa kućnog praga, i sve se, kako kaže, proda prije nego što sazri novo.
„Ljudi zovu, traže da im ostavim, neki se i naljute jer nemam dovoljno. Proda se sve“, priča Slobodanka sa osmijehom.
Slobodanka je ponosna vlasnica dva plastenika, kaže da bez pomoći opštine ne bi mogla nabaviti nijedan
Kvalitet kojim se ponosi i cijena koju smatra poštenom učinili su da se njeni proizvodi traže više nego što ih može uzgojiti. Danas uzgaja papriku, paradajz, patlidžan, kupus i drugo sezonsko povrće. Iako u penziji, dodatna zarada iz plastenika dovoljna je da doprinese kućnom budžetu.
Godišnje proizvede hiljade sadnica balkonskog cvijeća i povrća
Početak, priča nam, nije bio nimalo lak. Plastenik je bio skup i za njen budžet prevelika investicija za koju je mislila da je neće uspjeti realizovati, ali ga je uspjela nabaviti uz minimalnu doplatu. Većinu, tačnije 70%, je finansirala Opština kroz Projekat seoskog preduzetništva i poljoprivrede, uz primarnu podršku Međunarodnog fonda za poljoprivredni razvoj (IFAD).
“Pomoć Opštine me je održala u proizvodnji, inače ne bih opstala. Vjerovatno bih odustala, jer nije baš jednostavno bez pomoći. Ovdje ima puno ulaganja”, iskrena je Slobodanka.
Sjeća se početaka kada je bilo teško nabaviti novac za jedan plastenik, a sada razmišlja i o trećem.
“Drugi plastenik sam u suštini kupila zahvaljući prodaji povraća koji sam uzgojila u plasteniku koji je finansirala Opština”, dodaje Slobodanka.
Njena sugrađanka Gorica Kušić vlasnica je predškolske ustanove – vrtića koji na pragu druge godine poslovanja planira proširiti.
Gorica se nakon 20 godina života u Londonu, razvoj njenog biznisa pomogla je opština: „Oni su nam vjetar u leđa.“
U dvije vrtićke grupe od 25-oro djece, 50 mališana na raspolaganju ima sobu za igranje, spavaonicu, trpezariju, dnevni boravak.
Roditelji su zadovoljni, a kvalitet usluge i manjak vrtića Gorici stvara prilike za rast i dodatni razvoj biznisa. Desetine mališana već su na listi čekanja.
U modernom vrtiću svakodnevno boravi 50 mališana
Posao danas cvjeta, ali nije uvijek bilo tako. Početak je bio težak i usporavale su ga procedure.
“Dok u Londonu otvorim firmu za jedan dan, ovdje mi trebaju tri mjeseca”, kaže Kušić.
Znala je i da će joj biti teže baviti se privatnim biznisom u BiH svjesna da položaj žena poduzetnica iziskuje dodatne napore i iznalaaženje prilika kojih nema mnogo.
“Dolazim iz podneblja gdje su žene ravnopravne. Kod nas je ovdje malo drugačiji mentalitet. Ovdje su muškarci uspješniji i imaju više prilika nego što imaju žene”, primjećuje Kušić.
Opština Istočna Ilidža uložila je puno truda da to promijeni kako bi žene imale iste prilike i jednake šanse kao muškarci.
Gorici su opštinske službe, priča nam, pomogle sa savjetima, sufinansirale nabavku opreme i finansirale prekvalifikaciju kadra budući da vaspitači i vaspitačice moraju biti kvalifikovani za rad sa djecom.
“Opština daje vjetar u leđa nama ženama, pogotovo ženama koje su i poduzetnice i samohrane majke. To je itekako bitno, pogotovo u jednoj državi koja je neorganizovana, nažalost”, govori Kušić.
PODRŠKA KROZ MJERE, BUDŽET I BODOVE
Opština Istočna Ilidža već treću godinu kroz programe za razvoj malih i srednjih preduzeća pomaže marginalizovanim ženama da pokrenu vlastite poslove.
„Program podrazumijeva da prilikom otvaranja firme, opština finansira 50% troškova nastalih kupovinom opreme. U tim projektima Opština može dati do 4.000 KM“, pojašnjava Dragana Šobot, šefica Odsjeka za lokalno-ekonomski razvoj Opštine Istočna Ilidža.
Također, žene starije od 35 godina, koje teže dolaze do zaposlenja, pri ocjenjivanju dobijaju dodatne bodove, što je odmah uticalo na ravnotežu među korisnicima.
„Prije ove mjere, grantove su uglavnom dobijali muškarci. Danas je omjer 50:50“, dodaje Berjan.
Opština Istočna Ilidža već treću godinu kroz programe za razvoj malih i srednjih preduzeća pomaže marginalizovanim ženama da pokrenu vlastite poslove.
„Program podrazumijeva da prilikom otvaranja firme, opština finansira 50% troškova nastalih kupovinom opreme. U tim projektima Opština može dati do 4.000 KM“, pojašnjava Dragana Šobot, šefica Odsjeka za lokalno-ekonomski razvoj Opštine Istočna Ilidža.
Također, žene starije od 35 godina, koje teže dolaze do zaposlenja, pri ocjenjivanju dobijaju dodatne bodove, što je odmah uticalo na ravnotežu među korisnicima.
„Prije ove mjere, grantove su uglavnom dobijali muškarci. Danas je omjer 50:50“, dodaje Berjan.
KADA SE PRAVILNICI PRILAGODE STVARNOSTI
U nedostatku stalnog zaposlenja, žene se u velikoj mjeri bave poljoprivrednom proizvodnjom, ali često ostaju isključene iz javnih poziva za podršku biznisima jer nisu vlasnice zemljišta koje obrađuju. Zemlja je najčešće u vlasništvu njihovih supruga ili drugih muških članova porodice, a uvjerenje o vlasništvu često je uslov za apliciranje na programe podrške.
Opština Istočna Ilidža je to primjetila kao veliki problem koji ograničava žene u razvoju njihovog biznisa. Već godinama prilikom dodjele plastenika nemaju diskriminatornu odredbu kojom žena ne može dobiti pomoć ako nije vlasnica zemljišta.
“Jedan od kriterija da biste dobili plastenik, bio je da morate imati zemlju gdje ćete postaviti taj plastenik. Većina žena u opštini Istočna Ilidža nema svoju imovinu, to je imovina muža ili nekog člana porodice i mi smo u pravilniku promijenili uslov”, pojašnjava Berjan.
Danas je dovoljno da žena bude upisana na kućnu listu osobe koja je vlasnik zemlje, što je u praksi omogućilo mnogima da prvi put apliciraju za podršku i započnu plasteničku proizvodnju. Ovakvi potezi jačaju ekonomski položaj žena, ali i šalju važnu poruku o jednakim mogućnostima i pravednijem pristupu javnim sredstvima.
U nedostatku stalnog zaposlenja, žene se u velikoj mjeri bave poljoprivrednom proizvodnjom, ali često ostaju isključene iz javnih poziva za podršku biznisima jer nisu vlasnice zemljišta koje obrađuju. Zemlja je najčešće u vlasništvu njihovih supruga ili drugih muških članova porodice, a uvjerenje o vlasništvu često je uslov za apliciranje na programe podrške.
Opština Istočna Ilidža je to primjetila kao veliki problem koji ograničava žene u razvoju njihovog biznisa. Već godinama prilikom dodjele plastenika nemaju diskriminatornu odredbu kojom žena ne može dobiti pomoć ako nije vlasnica zemljišta.
“Jedan od kriterija da biste dobili plastenik, bio je da morate imati zemlju gdje ćete postaviti taj plastenik. Većina žena u opštini Istočna Ilidža nema svoju imovinu, to je imovina muža ili nekog člana porodice i mi smo u pravilniku promijenili uslov”, pojašnjava Berjan.
Danas je dovoljno da žena bude upisana na kućnu listu osobe koja je vlasnik zemlje, što je u praksi omogućilo mnogima da prvi put apliciraju za podršku i započnu plasteničku proizvodnju. Ovakvi potezi jačaju ekonomski položaj žena, ali i šalju važnu poruku o jednakim mogućnostima i pravednijem pristupu javnim sredstvima.
UMREŽAVANJE KAO POKRETAČ DOBRIH PRAKSI
Projekat Jačanje Saveza općina i gradova u BiH, koji implementira SALAR International u saradnji sa Savezom općina i gradova FBiH i Savezom opština i gradova RS, uspostavio je mrežu općinskih koordinatora za rodnu ravnopravnost. Tokom proteklih pet godina, ovi koordinatori su sarađivali na razmjeni najboljih praksi i uvođenju inovativnih alata s ciljem unapređenja rodne ravnopravnosti u općinama. Opština Istočna Ilidža i Grad Istočno Sarajevo aktivni su članovi Mreže za ravnopravnost polova Saveza opština i gradova Republike Srpske, a Opštine Istočna Ilidža kojim se ukida diskriminatorna mjera obaveze posjedovanja zemljišta koje žene obrađuju, među prvim je predstavljenim praksama razmjene među jedinicama lokalnih samoprava. Radnu grupu ove mreže čine opštine koje već petu godinu prolaze obuke, razmjenjuju iskustva, procedure i prakse lokalnih samouprava oba Saveza u BiH i švedskog Saveza lokalnih vlasti i regiona. Rad na unapređenju položaja žena u lokalnoj zajednici, zakonska je obaveza lokalnih samouprava, ali provedba dobroj mjeri zavisi od volje lokalnih zajednica i kompetencija i posvećenosti uposlenika lokalnih institucija.
“Razmjena iskustava kroz Mrežu Saveza nam je jako značajna. Mnogo je korisno kada slušamo dobre prakse iz drugih opština i gradova. Posmatramo projekte i programe u drugim opštinama, gledamo koje rezultate postiže, i kada vidimo korist od nekih mjera, mi lakše odlučimo da li neku mjeru uvesti”, govori Berjan.
Pojašnjava da je za Istočnu Ilidžu od velike koristi i iskustva koja su čuli od članica Mreže za ravnopravnost polova, a na osnovu kojih su donijeli izmjene u lokalne procedure.
“Donijeli smo svoje dokumente u kojima smo ugradili komponentu ravnopravnosti polova i koja nam je omogućila da pomognemo ženama u lokalnoj zajednici”, govori Berjan.
Kaže da su se i ranije trudili dati jednake uslove ženama i muškarcima, ali iskustva drugih lokalnih zajednica pomogla su u nadogradnji njihovih politika. Od velike pomoći su im i iskustva iz Švedske i raduju se svakoj novoj razmjeni od koje očekuju da unaprijedi njihove programe.
Primjeri Slobodanke i Gorice, kao i politike koje ih prate, potvrđuju da lokalna zajednica može biti značajna pokretačka snaga za zapošljavanje i osnaživanje žena. Kada se pravilnici prilagode stvarnosti, a budžeti usmjere tamo gdje je najpotrebnije, žene dobijaju priliku da ravnopravno doprinose lokalnom razvoju.
“Razmjena iskustava kroz Mrežu Saveza nam je jako značajna. Mnogo je korisno kada slušamo dobre prakse iz drugih opština i gradova. Posmatramo projekte i programe u drugim opštinama, gledamo koje rezultate postiže, i kada vidimo korist od nekih mjera, mi lakše odlučimo da li neku mjeru uvesti”, govori Berjan.
Pojašnjava da je za Istočnu Ilidžu od velike koristi i iskustva koja su čuli od članica Mreže za ravnopravnost polova, a na osnovu kojih su donijeli izmjene u lokalne procedure.
“Donijeli smo svoje dokumente u kojima smo ugradili komponentu ravnopravnosti polova i koja nam je omogućila da pomognemo ženama u lokalnoj zajednici”, govori Berjan.
Kaže da su se i ranije trudili dati jednake uslove ženama i muškarcima, ali iskustva drugih lokalnih zajednica pomogla su u nadogradnji njihovih politika. Od velike pomoći su im i iskustva iz Švedske i raduju se svakoj novoj razmjeni od koje očekuju da unaprijedi njihove programe.
Primjeri Slobodanke i Gorice, kao i politike koje ih prate, potvrđuju da lokalna zajednica može biti značajna pokretačka snaga za zapošljavanje i osnaživanje žena. Kada se pravilnici prilagode stvarnosti, a budžeti usmjere tamo gdje je najpotrebnije, žene dobijaju priliku da ravnopravno doprinose lokalnom razvoju.
